Oost-Fries

Oost-Fries is geen Fries, maar Gronings. Oorspronkelijk werd in beide streken wel Fries gesproken, maar in de loop van de late middeleeuwen heeft het Nedersaksisch de overhand gekregen. De Friese oorsprong is nog goed te zien in de plaatsnamen van dorpen, die soms hetzelfde zijn als in de provincie Groningen (vgl. Loppersum en Loppersum). Ook zijn de meeste dorpen op wierden (terpen) gebouwd, net zoals in Friesland en Groningen.

Het Oost-Fries bestaat uit drie hoofddialecten. Het eerste voorbeeld is de algemene schrijfwijze die in elk dialect gehanteerd wordt. De voorbeelden per dialect zijn gebaseerd op uitspraak.
Overzicht van verschillen in uitspraak tussen de dialekten in Groningen en Oost-Friesland

In de tijd van Napoleon werd Oost-Friesland bij het koninkrijk Holland gevoegd, waardoor het Nederlands en Frans ook hun invloed hebben doen gelden door hun hogere status – door het gebruik ervan door de elite en de staat. Taal – zeker de gesproken variant i.t.t. de geschreven versie – houdt zich weinig aan landsgrenzen, want ook aan de rest van de Nederlandse landsgrenzen spreken mensen hetzelfde dialect over de grens heen – het wordt alleen officieel gerekend tot varianten van Nederlands of Hoogduits. Zodra het dialect wordt geschreven, is die onderverdeling relevant – je hoort er natuurlijk niets van!

Door de invloed van het Hoogduits neemt het aantal sprekers van het Oost-Fries af. Ongeveer 50% van de Oost-Friese bevolking spreekt het dialect dagelijks. Er zijn een aantal organisaties, die het gebruik en kennis van Oost-Fries willen behouden en bevorderen. In Duitsland worden Oostfriezen vaak belachelijk gemaakt in moppen, waarvoor in Nederland vaak Belgen worden opgevoerd:

Tsja, Duitse humor is onovertroffen, zoals je online kan teruglezen op seitz online of spitzenwitze.

Zoals Oost-Friesland als een buitenissige uithoek wordt beschouwd in Duitsland, zo is Groningen ook ver weg van onze Randstad en haar Standaardnederlands. Feitelijk kun je Gronings en Oost-Fries kunnen als één dialectgebied zien, waarbij Oostfries is aangepast aan het Standaardduits en de Groningse schrijfwijze is aangepast aan het Standaardnederlands. Een voorbeeld hiervan is het Gronings-Oost-Friese woord voor schaats (klik Toon aantal voorbeelden). De uitspraak van het woord is bijna hetzelfde, maar de schrijfwijze is verschillend.

Oostfries Gronings Nederlands
Schöfel Scheuvel Schaats
Lüttje Lutje Klein
Neei Nij Nieuw
Mus Moes Muis
Sük Zok Zich
Böhne Beune Zolder
Bloot([blout]) Bloud Bloed

Net zoals de Koerdische taal nooit een uniforme schrijfwijze heeft gekregen, zo kennen onze streektalen geen standaard schrijfwijze - beide worden altijd gesproken en zo ook geleerd. Er bestaan vele lokale varianten naast elkaar, waarbij de landsgrenzen geen rol lijken te spelen in deze dunbevolkte gebieden.

Lees meer over Gronings